Balajar ko pikir panjang
(Amsal)
Ini nasiat dong ni, dia pung guna apa?
1
Ini nasiat dong ni, bekin kotong pikir bae-bae so'al banya hal. Dong ni dari Soleman, andia bangsa Isra'el pung raja Daud pung ana.a2 Ini nasiat dong ni, ada pung guna
ko ajar orang jadi pintar,
ko dong tau bekin yang batúl tarús,
ko jaga dong pung jalan idop, deng mangarti banya hal,
andia hal-hal yang kotong parlú tau ko idop deng batúl.
3 Ini nasiat dong ni ada pung guna ko ajar sang lu,
ko biar lu bisa mangarti jalan yang lurus,
ko biar lu idop deng hati barisi,
ko biar lu tau mana yang batúl deng mana yang sala,
ais lu bekin yang adil di samua parkara, deng sonde barát sablá.
4 Ini nasiat dong ni, ada pung guna
ko bekin orang yang sonde tau banya, jang gampang kaná tipu,
bekin ana muda dong tamba pintar,
deng bisa pikir lurus.
5 Biar ko orang yang su mangarti banya hal dong dengar bae-bae ju,
ko dong bisa tamba pintar lai;
deng orang yang su pikir lurus dong,
bisa timbang parkara deng lebe bae lai.
6 Te sapa sa yang mau mangarti banya hal dong,
biar ko dong gali deng pikir bae-bae ini nasiat dong ni,
biar itu nasiat pake conto ko, umpama ko, pantun ko, apa sa.
7 Te kalo orang mau pikir panjang,
dia pung akar tu, andia itu orang musti taku deng hormat sang TUHAN Allah dolu;
te cuma orang yang pikir pende sa yang sonde toe sang nasiat deng ajaran so'al jalan idop yang lurus.b
Satu bapa kasi inga dia pung ana, ko pili kawan deng ati-ati
8 Ana, é!
Kalo beta kasi nasiat sang lu, na, lu musti dengar bae-bae.
Kalo lu pung mama ada ajar sang lu, na, lu jang tola buang ju.
9 Te beta pung nasiat deng mama pung ajaran dong,
bekin hias sang lu,
sama ke botong ada kasi pake lu satu kalong mas di lu pung leher.
10 Ana, é! Pasang talinga ko dengar bae-bae.
Kalo orang jahat dong maen buju sang lu, na, jang iko sang dong.
Bale balakang sa.
11 Biar dong omong bilang, “Mari su! Mari ko kotong korfei barmaen sang orang.
Kalo papoko abis, na, kotong bunu bekin mati sang dia sa.
Biar sapa sa, andia orang yang sonde ada pung sala ju, sonde apa-apa.
12 Biar dong masi idop, ma mari ko kotong kasi ancor buang sang dong,
sama ke Tampa Orang Mati kodo ame sang orang mati.
Biar dong sehat-sehat sa, ma kotong kasi ancor abis sang dong,
sama ke dong ilang buang di lobang orang mati.
13 Mari ko kotong rampas ame samua macam barang mahal,
ko simpan di kotong pung ruma sandiri.
14 Mari dolu! Bagabung deng botong pung geng su,c
ais nanti lu dapa lu pung bagian ju.”
15 Ana, é!
Jang dengar sang orang macam bagitu dong.
Jang iko-iko sang dong ju.
Ondor jao-jao dari dong su!
16 Te orang macam bagitu tu, cari-cari hal sa.
Dong talalu suka capát bekin hal jahat dong,
apalai dong buru-buru ko mau bekin badara orang, sampe-sampe bunu orang ju.
17 Burung dong lebe pintar dari orang jahat dong.
Te sonde ada pung guna kalo kotong mau coba hiki sang burung waktu burung dong ada lia-lia.
18 Ma ini orang jahat dong sonde bagitu.
Te dong mau hiki ame sang orang,
padahal dong pung rancana jahat makan bale sang dong sandiri.
19 Samua orang yang cari ontong yang sonde batúl,
dong pung nasib bagitu.
Te dong pung rancana jahat tu,
yang rampas ame dong pung idop sandiri.
Dengar bae-bae sang Mama Hikmat pung nasiat, te dia mangarti banya hal
20 Ada satu mama yang mangarti banya hal deng tau jalan kaluar ju.
Dia pung nama Mama Hikmat.
Dia sonde sambunyi-sambunyi,
ma dia angka suara di tenga jalan ko biar banya orang dapa tau;
dia ju batarea ukur kuat di pasar ko biar samua orang dengar sang dia.
21 Di tampa rame, dia pange orang.
Di pintu maso kota, dia kasi tunju jalan sang dong.d
22 Dia omong bilang, “Woeh, bosong yang kapala batu dong, yang sonde mau dengar.
Bosong mau kapala batu tarús, ko?
Bosong yang tukang ba'olok dong talalu sanáng kalo hina deng olok barmaen sang orang.
Deng bosong yang kapala batu dong, sonde mau dengar sang orang yang kasi tau apa yang batúl.
23 Ada lebe bae, kalo bosong datang bakumpul ko dengar ame sang beta,
te beta mau kasi tau sang bosong jalan yang batúl.
Beta mau kasi tau sang bosong beta pung isi hati,
deng beta mau ajar sang bosong, ko biar bosong ju bisa mangarti banya hal.
24 Inga te, beta su pange sang bosong ulang-ulang,
ma bosong sonde mau dengar.
Beta su sorong tangan ko mau tarek ame sang bosong,
ma bosong sonde toe ju.
25 Waktu beta mau kasi nasiat sang bosong, na,
bosong tutu talinga sa.
Waktu beta mau kasi tunju jalan yang batúl sang bosong, na,
bosong sonde nodek ju.
26-27 Ais jang heran kalo beta katawa stenga mati waktu bosong dapa susa.
Jang heran kalo beta olok-olok waktu bosong kaná calaka sampe ilang kira.
Te waktu calaka datang bekin ancor sama ke angin ribut,
ko, mau kodo ame sang bosong sama ke angin tofan,
ko, waktu susa deng sangsara nae kaná sang bosong, na,
beta katawa olok-olok sang bosong.
28 Waktu bosong kaná susa deng sangsara bagitu,
nanti bosong baru mau pange ko minta beta kasi tunju jalan kaluar,
ma beta sonde mau dengar.
Biar ko sakarang bosong baru rajin cari sang beta,
ma bosong sonde dapa ju.
29 Tagal dolu, bosong yang kapala batu dong,
sonde mau dengar sang orang yang kasi tau apa yang batúl,
ais bosong putus ko sonde mau taku deng hormat sang TUHAN Allah,
30 bosong sonde mau dengar beta pung nasiat,
deng bosong sonde tarima bae waktu beta kasi tunju jalan yang batúl.
31 Andia ko nanti bosong pung bekin-bekin makan bale sang bosong,
ma bosong rasa puas deng bosong pung bodo,
padahal bosong pung bodo makan bale sang bosong.
32 Te orang yang kapala batu dong sonde mau dengar sang orang yang kasi tau apa yang batúl,
biar dia pung ujung bawa mati.
Ais orang bodo yang puas deng dia pung bodo sandiri,
nanti kaná ancor ju.
33 Ma orang yang dengar-dengar sang beta, na,
nanti dong idop aman deng tanáng,
te dong sonde taku calaka.”